Karaçay-Çerkes Cumhuriyetindeki Çerkesler 5 Haziran 2010 tarihinde yaptıkları Olağanüstü Halk Kongresinde Karaçaylardan ayrılarak 1926-1957 yılları arasında yasamış Çerkes Özerk Bölgesinin cumhuriyet statüsünde kurulması yönünde karar aldılar. 1957 yılında Çerkes Özerk Bölgesine bugünkü Karaçay-Çerkes Cumhuriyeti’ndeki Prikubanskiy rayonu (Karaçay ve Rus nüfus yaşıyor), Nogay rayonu (Nogaylar yaşıyor), Habez rayonu (Çerkesler yaşıyor), Abazin rayonu (Abazalar yaşıyor) ve Urup ve Zelencuk rayonlarının bir bölümü (Ruslar ve Kazaklar yaşıyor) ve Çerkesk şehri girmekteydi.

1500’den fazla  insanın katıldığı Kongrede; Kabardey-Balkar Cumhuriyeti, Adıge Cumhuriyeti ve Krasnodar’dan temsilciler de hazır bulundular.

* * * 

Karaçay-Çerkes’te Çerkeslerle Karaçay yönetimi arasında yaşanan gerilimler üzerine planlanan olağanüstü Çerkes Halk Kongresi 5 Haziran’da Çerkesk’te büyük bir katılımla gerçekleştirildi.

Karaçay-Çerkes’in başkentindeki Drama Tiyatrosu’nda düzenlenen kongreye Karaçay-Çerkes’in yanı sıra Adıgey ve Kabardey-Balkar’dan yaklaşık 700 kişi katıldı. Rusya ve Karaçay-Çerkes marşlarıyla açılan kongrede Çerkes özerk bölgesinin yeniden inşa talebi ana tartışma konusuydu.

Kongre sonunda oy birliği ile kabul edilen bildiride, Çerkesya’nın Rusya bünyesinde bir cumhuriyet olarak yeniden inşası talebi yer aldı. Karaçay-Çerkes Adıge Khase Başkanı Muhamed Çerkesov, kongrenin birinci etabının Kasım 2008’de yapıldığını hatırlatarak “2008’de kabul edilen bildiride, Karaçay-Çerkes’te sosyal, politik ve milli krizlerden çıkış için merkez, yerel ve sivil hareketlerin katılımıyla birkaç madde önerilmişti. Ancak ne merkez, ne yerel hükümetler çağrılarımızı duymadı, hatta problemin içeriğini anlamaya bile gayret etmediler” dedi. Çerkesov “Bugün Karaçay-Çerkes, Kuzey Kafkasya’nın en fazla yardıma muhtaç bölgesine dönüştü. Üç devlet başkanı döneminde ülkede tüm alanlarda ve seviyelerde toplu kadro değişiklikleri oldu. Kadro politikasında en fazla Rus nüfus zarar gördü” diye ekledi.

Çerkesov şunları kaydetti: “Cumhuriyetten hemen hemen tüm Rus kökenli otoriter ve tecrübeli yöneticiler gönderildi. Son 20 yılda ülkedeki Rus nüfusu yaklaşık bir buçuk katı azaldı. Bu süreç bugün de devam ediyor. Büyük oranda yöneticilik görevi Karaçay milletinin eline geçti, çeşitli görevlere ise diğer halkların temsilcileri atanıyor, ancak gerçek yönetime ve tüm ilk yardımcıları alışıldığı üzere yine Karaçay milleti sahip. Karaçay-Çerkes’teki Abazin, Çerkes ve Rus kökenliler ne kendileri ne çocukları için gelecek görmüyor. Örneğin Karaçay-Çerkes devlet teknoloji akademisinin, ülke halkının yüzde 35’ini oluşturan Ruslar için kontenjanı yüzde 3. Buna bağlı olarak durumun bu şekilde gelişmeye devam etmesi geniş çaplı milli anlaşmazlığa neden olacak. Çerkes halkı daha fazla yönetim tarafından kınama ve küçük düşürmelere artık sabretmeyi düşünmüyor. Bugün Çerkesler ‘de fakto’ olarak özerk yapıdan bilindi. Federal yönetimin göz yummasıyla birlikte devlet darbesi oldu, demokrasi prensipleri ve ülke halklarının milli eşitliği kabaca ihlal edildi.”

Karaçay-Çerkes’teki Çerkesler, tarihi Çerkesya’nın yeniden inşası için Kabardey-Balkar, Karaçay-Çerkes ve Adıgey’in birleştirilmesi gerektiğini savunurken Kabardey-Balkar Adıge Khase, Rusya Federasyonu içinde üç cumhuriyet şeklinin kendilerini tatmin ettiğini açıkladı.

Karaçay-Çerkes Adıge Khase gazetesinin editörü Musa Daurov ise, özerkliğin yeniden inşası meselesinin sadece Çerkes halkının problemi olmadığını belirterek “Şubat 1995’de yapılan Abazin, Rus, Çerkes ve Kazakların ortak kongresinde özerk Çerkesya’nın yeniden inşası konusu gündeme getirildi. Şu anki forum çalışmasına tüm ülke halkları delegelerinin katılmış olması, bugün bizim yeniden bu çizgiye geldiğimizi gösteriyor” dedi.

‘Rus sivil hareketi prezidyumu, Karaçay-Çerkes milli sivil hareketler koordinasyon konseyi’ başkanı Nikolay Hohlaçev konuşmasında, Çerkes halk kongresinin tüm Karaçay-Çerkes halkı için önemli olan sorunların doğru çözümüne yönelik olduğunun altını çizdi. 

Hohlaçev “Ülkede problemler çok, biz hepimiz onları biliyor ve bunların tümünün beraberce çözülmesi gerektiğini hissediyoruz. Ben sadece ülke vatandaşlarını kastetmiyorum, Karaçay-Çerkes yönetimini de bu problemleri çözmeye çağıyoruz. Hem devlet başkan, hem hükümet başkanı, hem parlamento başkanı sadece tek bir milletin değil tüm ülke halkının temsilcisi olmalı. Onların tüm Karaçay-Çerkes halkının çıkarlarını savunmaları ve enternasyonalist olmaları gerekiyor” dedi.

Kongreden sonra Adıge Khase gençlik hareketi eylemcileri, Çerkes gençlik liderlerinden Aslan Jukov ve Karaçay-Çerkes devlet başkanının danışmanı Fral Şebzukhov cinayetlerinin ortaya çıkarılmasını istedi. Toplantıda eylemciler, ellerinde öldürülen Jukov ve Şebzukhov’un resimlerini taşıdı. Adıge Khase gençlik hareketi başkanı Timur Jujuyev konuşmasında iki aydan fazla bir süre geçmiş olmasına rağmen Jukov cinayetinin açığa çıkarılmadığını ifade etti. Jujuyev kendilerine olayın zanlıların soruşturulduğu, dava üzerinde çalışıldığının söylendiğini, ancak davanın bunun ötesine ilerlemediğini kaydetti ve bu cinayetlerin ortaya çıkarılmasını istediklerini belirtti.

Çerkes gençliğinin temsilcileri, Aslan Jukov’un arkadaşları Aslan Abroyükov, Aslan Beştoyev, Artur Pşeşhev, Rustam Lahov, Ruslan Kondohov ve Amiran Abukov da cinayetin açığa çıkarılması için uğraşacaklarını kaydetti. Jukov’un arkadaşları “Gerektiği takdirde Petigorsk ve Moskova’da eylemler yapacağız. Gerekli olduğu takdirde her ay yapacağız, ama bu cinayetlerin açığa çıkarılmadan kapanmasına izin vermeyeceğiz” dedi. Adıge Khase sivil hareketi Başkanı Muhammed Çerkesov’a hitaben gençler açıkça, bundan sonraki soruşturmada sadece yönetim ve soruşturma organlarındakilerin sorgulanmayacağını, Adıge Khase sivil hareketi aksakallarından da sorgulanacağını ifade ettiler.

* * *

Geçtiğimiz -5 Haziran 2010- Cumartesi günü yapılan Çerkes Halk Kongresi olağanüstü toplantısında Rusya içinde yer alacak bir Çerkes Özerk Oblastı (ili) kurulması kararı alındı.

Karar doğrultusunda çalışacak ilgili bir komitenin oluşturulması için de Adıge Xase uğraş veriyor. Xase Başkanı Şerces Muhamed’in söylediğine göre, komite demokratik esaslar üzerinden oluşturulacak, isterlerse Karaçaylar da komitede yer alabilecekler.

Çerkessk kentinde yapılan toplantıya 510 kişi katıldı. Katılımcılar arasında Adıgey, Kabardey-Balkarya ve Abhazya’dan gelmiş olanlar da vardı. Kongre katılımcıları 1926-1957 yılları arasında yaşamış olan Çerkes Özerk Oblastı’nın  yaşama iade edilmesi kararını oy birliğiyle kabul ettiler.

30 yıldan çok bir süre yaşayan Çerkes Özerk Oblastı sınırları içinde, şimdi Karaçay-Çerkesya sınırları içinde bulunan  birkaç rayon ile Çerkessk kenti de yer alıyordu.

Toplantıda açıklandığına göre, bugüne değin  görev almış olan üç Karaçay-Çerkesya devlet başkanı döneminde, devlet görevlerine sadece tek ulustan, Karaçay ulusundan olanlar atandılar. Devlet Başkanlığı sekreteryası, parlamento ve diğer devlet kuruluşları başkanlarının büyük çoğunluğu da Karaçay.

Öte yandan  Karaçay-Çerkesya Halk Kongresi milletvekili Ahmat Ebzeyev’in söylediğine göre, Çerkeslerin bu özerk oblast talebi hiçbir karşılık bulmayacak. Özerklik için referandum yapılması gerekiyor. Referandum yapılsa bile, Çerkeslerin eski rayonlarını (1957 yılına değin Çerkes oblast içinde bulunmuş olan yerler) geri almaları  olanaksız. Çünkü –o yerlerde- şimdi bir Nogay rayonu var. Urup (Varp) ve Zelençuk rayonlarında ise, çoğunluk Rus. Adıgehable rayonunda da çoğunluk Abazin ve Nogay. Çerkessk kenti nüfus çoğunluğu Rus, üçte biri de Karaçay.

Rusya Federasyonu Devlet Duması Mevzuat  Komisyonu Başkanı Pavel Kraşeninnikov’un açıklamasına göre, sözkonusu sorun uzun bir süreden beri gündemde. Ancak bu son dönemde cumhuriyetteki sosyal sorunlara bağlı olarak ivme ve güç kazanmış durumda.

Ajans Kafkas, Cherkessia.net

Ajans Kafkas